Bauhaus in Rotterdam

De baanbrekende academie het Bauhaus werd in 1919 opgericht door Walter Gropius in het Duitse Weimar. De school voor architecten, kunstenaars en industrieel ontwerpers groeide uit tot een invloedrijke stroming voor kunst en ontwerp. 

Het belangrijkste principe van het Bauhaus is ‘vorm volgt functie’ en dat leidde tot praktische gebouwen en objecten. De stijl kenmerkt zich door geometrische vormen, strakke lijnen en weinig tot geen decoratie. Het gebruik van moderne materialen zoals glas, beton en staal is ook typerend voor de stroming. De invloed van het Bauhaus is nog steeds terug te zien in hedendaagse kunst, architectuur en design.

Betaalbaar design voor iedereen

In een tijd waarin kunst en design slechts bereikbaar waren voor een kleine, bevoorrechte groep, droomde het Bauhaus van een wereld waarin dit voor iedereen toegankelijk zou zijn. Schoonheid en functionaliteit betaalbaar maken, dat was het streven. Dit ideaal, samen met de nieuwe benaderingen van kunst en ontwerp, had wereldwijd grote invloed. In Nederland vond de stijl onder andere zijn weg naar moderne architectuur, passend bij het vooruitstrevende Rotterdam.

In Rotterdam is de band met het Bauhaus mede te danken aan de invloed van stadsarchitect J.J.P. Oud. Zijn sociale woningbouwprojecten in Spangen, de Kiefhoek en het Witte Dorp trokken de aandacht van Duitse architecten. In 1923 gaf de architect hier een beroemde lezing over, die het begin van een vruchtbare uitwisseling tussen de Bauhaus-school en Rotterdam markeerde.

De projecten van Oud zijn voorbeelden van het Nieuwe Bouwen; een architectuurstroming uit Nederland die parallel aan het Bauhaus ontstond. Ze worden vaak met elkaar vergeleken, omdat ze dezelfde modernistische principes hebben. Het Nieuwe Bouwen stond voor een functionele, sociale en esthetisch verantwoorde architectuur, terug te zien in strakke ontwerpen en het gebruik van beton, glas en staal. Dit functionele bouwen past bij Rotterdam, een stad waar ruimte is voor experiment en modernisering.

De invloed van het Bauhaus en het Nieuwe Bouwen is nog duidelijk zichtbaar in Rotterdamse iconen, bijvoorbeeld in de Van Nellefabriek. Deze voorbeelden van modernistische architectuur vind je in Rotterdam.

Van Nellefabriek

De Van Nellefabriek, ontworpen door Leendert van der Vlugt van het architectenbureau Brinkman & Van der Vlugt, is een meesterwerk van moderne architectuur. Het iconische gebouw belichaamt de principes van eenvoud, functionaliteit en transparantie die het Bauhaus zo kenmerkten. 

De fabriek werd in de jaren 20 gebouwd en staat bekend om zijn innovatieve gebruik van staal, glas en beton, wat het tot een van de belangrijkste voorbeelden van de moderne industriële architectuur maakt. De Van Nellefabriek staat sinds 2014 op de UNESCO Werelderfgoedlijst.

Huis Sonneveld

Albertus Sonneveld, een van de directeuren van de Van Nellefabriek, vroeg in 1929 hetzelfde architectenbureau Brinkman & van der Vlugt om een vrijstaande woning voor hem en zijn familie te ontwerpen. Huis Sonneveld is, met strakke lijnen en een open indeling, een prachtig voorbeeld van het Nieuwe Bouwen.

Ook het interieur van het vrijstaande huis ontworpen door de architecten, in nauwe samenwerking met meubelontwerper Gispen. Het Rijksmonument Huis Sonneveld is sinds 2001 open als museumwoning. Binnen krijg je door een audiotour goed inzicht in hoe de familie hier begin jaren dertig woonde. Huis Sonneveld is onderdeel van het Nieuwe Instituut, je kunt zowel losse entreekaarten als een combiticket kopen.

Chabot Museum

Bij het Museumpark staat nog een opvallende witte villa: het Chabot Museum. De woning is in 1938 gebouwd en is tevens een icoon van het Nieuwe Bouwen. Het open gebouw met strakke lijnen en grote ramen sluit aan bij de modernistische principes die ook bij het Bauhaus centraal stonden. Het ontwerp is functioneel en eenvoudig. 

De lichte en open ruimtes zijn perfect voor de functie die ze vandaag hebben. Het Chabot Museum toont het werk van de Rotterdamse schilder en beeldhouwer Henk Chabot en daarnaast zijn er wisselende tentoonstellingen van internationaal expressionisme te zien.

De Kuip

Een ander Rotterdams icoon uit de koker van Brinkman & Van der Vlugt is Stadion Feijenoord, ofwel De Kuip. In het ontwerp komen veel basisprincipes van het Nieuwe Bouwen terug, zoals de zichtbare constructie van staal en beton. Bij het gebouw staat het praktische gebruik voorop: alles wat je ziet heeft een functie. 

De Kuip kun je natuurlijk aanschouwen tijdens een voetbalwedstrijd of ander evenement dat in het stadion plaatsvindt. Daarnaast zijn er stadiontours waarbij een rondleider je meeneemt door het iconische gebouw.

Kiefhoek

In Rotterdam-Zuid ligt de woonwijk Kiefhoek, een hoogtepunt van het modernisme in de sociale woningbouw. De eerder genoemde architect J.J.P. Oud kreeg door het ontwerp van deze wijk bekendheid. De wijk bestaat uit 294 eengezinswoningen die allemaal een standaard plattegrond hebben. Dat maakte het bouwen relatief gemakkelijk en goedkoop. Ook binnen waren de woningen voorzien van handig design, zoals inbouwkasten, een kapstok en hoedenplank.

Ben je benieuwd naar de Kiefhoek en het verhaal erachter? UrbanGuides geeft begeleide wandeltours door de wijk. Deze starten in de museumwoning aan het Hendrik Idoplein, die alleen met een gids te bezoeken is. Tijdens Open Monumentendag in september en de Rotterdam Architectuur Maand in juni is de museumwoning ook open voor individueel bezoek. 

Het Witte Dorp

Een ander voorbeeld van sociale woningbouw van stadsarchitect J.J.P. Oud waarbij hij modernistische ideeën toepaste is Het Witte Dorp. De wijk in Rotterdam-West werd in de jaren twintig ontworpen en gebouwd. De eenvoudige witte gevels, platte daken en het ontbreken van decoratie maken het een icoon voor het Nieuwe Bouwen. 

Woonblok in Hoek van Holland

Ook in Hoek van Holland ontwierp J.J.P Oud in de jaren 20 een woonblok met betaalbare arbeiderswoningen. De rij woningen in de 2e Scheepvaartstraat bestaat uit witte gestucte gevels met halfronde hoeken, hierin waren de winkels gevestigd. Ook in dit woonblok zijn de modernistische principes terug te zien: eenvoud, functionele vormgeving en heldere compositie.

Kralingse Plas

Ook tijdens een wandeling rond de Kralingse Plas kom je door het Bauhaus geïnspireerde gebouwen tegen. Zo staat er de villa van Kees van der Leeuw, een van de directeuren van de Van Nellefabriek. Hij gaf Brinkman en Van der Vlugt de opdracht tot het ontwerpen van zijn woonhuis. Ook het clubhuis van de Rotterdamsche Zeilvereniging en het complex van de Kralingsche Manege hebben modernistische ontwerpen door architect Van Tijen. Hij ontwierp tevens de Plaslaanflat, in de stijl van Het Nieuwe Bouwen. Verderop in het Kralingse Bos is nog een modernistisch icoon te vinden: het clubhuis van Golfvereniging Kralingen, ontworpen door Van der Vlugt.